w w w.h u m i x v n. c o m  - Nhịp cầu giữa nhà nông và các nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp - w w w.h u m i x v n. c o m
English  
 

Kiến thức phân bón


Bón Phân Cân Đối

 

 

Trích trong: “Bón Phân Cân Đối Cho Cây Trồng Ở Việt Nam-Từ lý luận đến thực tiễn".
Nguyễn Văn Bộ (Chủ biên),
Nguyễn Trọng Thi, Bùi Huy Hiền,
Nguyễn Văn Chiến.

      1. Khái niệm về bón phân cân đối:

Bón phân cân đối được hiểu là cung cấp cho cây trồng các nguyên tố  dinh dưỡng thiết yếu với liều lượng đúng, tỉ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý cho từng đối tượng cây trồng, đất, mùa vụ cụ thể  đảm bảo năng suất cao, chất lượng nông sản tốt và an toàn môi trường sinh thái. Kết quả tổng kết của FAO trên phạm vi toàn thế giới cho thấy có ít nhất 10 nguyên nhân chính làm giảm hiệu lực phân bón, trong đó bón phân cân đối giữ vai trò quan trọng nhất và bón không  cân đối có thể làm giảm năng suất tới 20 – 50%.
 

     

  TT

                   Nguyên nhân

   Mức giảm năng suất, %

 

 1

 2

 3

 4

 5

 6

 7

 8

 9

10

 

Kỹ thuật làm ruộng kém

Kỹ thuật gieo cấy kém

Thời kỳ gieo cấy không thích hợp

Giống cây không thích hợp

Mật độ gieo cấy không thích hợp

Vị trí và cách bón phân không thích hợp

Chế độ nước không thích hợp

Trừ cỏ dại không kịp thời

Phòng trừ sâu bệnh không tốt

Bón phân không cân đối

 

10 – 25

  5 – 20

20 – 40

20 – 40

10 – 25

  5 – 10

10 – 20

  5 – 10

  5 – 50

20 – 50

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 



Bón phân cân đối không có nghĩa là phải cung cấp cho cây trồng các nguyên tố dinh dưỡng bằng nhau về khối lượng. Cơ sở để xác định được sự cân đối dinh dưỡng với một loại cây trồng chính là định luật tối thiểu do nhà bác học người Đức Liebig phát hiện ra vào năm 1884. Nội dung định luật này có thể tóm tắt là: tất cả các loại đất đều có chứa một nguyên tố với khối lượng lớn và một hay vài yếu tố với lượng ít hoặc rất ít (so với nhu cầu của cây trồng) và chính các yếu tố tối thiểu này sẽ quyết định năng suất. Bởi vì chúng ta biết rằng một chất dinh dưỡng cần cho cây trồng dù chỉ thiếu với lượng nhỏ nhất cũng sẽ hạn chế sự sinh trưởng của cây.

Mỗi chất dinh dưỡng có những tác dụng riêng biệt nhất định trong đời sống cây trồng, chúng ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây, quang hợp, mức năng suất và chất lượng nông sản. Khi nồng độ một chất dinh dưỡng trong mô cây hạ dưới mức tối thiểu sinh lý cần thiết, các triệu chứng thiếu dinh dưỡng bắt đầu xuất hiện trong các bộ phận đặc trưng của cây. Đây là những chỉ thị hữu ích giúp tìm biện pháp khắc phục.

Chính vì vậy để có cơ sở cho việc bón phân cân đối cần thiết phải biết được khả năng cung cấp dinh dưỡng của mỗi loại đất, nhu cầu dinh dưỡng của mỗi loại cây trồng và sự phụ thuộc của mỗi yếu tố vào từng điều kiện thời tiết cũng như chế độ canh tác cụ thể. Cuối cùng, bón phân cân đối cần đáp ứng được tối thiểu 3 yêu cầu: bón đúng về các yếu tố dinh dưỡng cây trồng cần, đủ về lượng và phù hợp về tỷ lệ các nguyên tố đó. Có thể hiểu cụ thể các yêu cầu này như sau: Chúng ta khuyến cáo nông dân bón phân cho một ha lúa xuân trên đất phù sa sông Hồng là 120kg N, 90kg P2O5 và 30kg K2O. Như vậy tổng liều lượng bón sẽ là 240kg chất dinh dưỡng với tỷ lệ N:P2O5:K2O là 1:0,75:0,25. Nếu cùng một lúc không đảm bảo 3 yêu cầu trên thì có thể người sử dụng sẽ bón đủ lượng 240kg song lại với tỷ lệ có thể là 180kg N, 30kg P2O5 và 30kg K2O hay 100kg N, 100kg P2O5 và 40kg K2O v.v… Ngựơc lại nếu ta chỉ khuyến cáo bón theo tỷ lệ N:P2O5:K2O là 1:0,75:0,25 thì cũng rất có thể nông dân sẽ bón 60kg N, 45kg P2O5 và15kg K2O hay 240kg N, 180kg P2O5 và 60kg K2O v.v… Trong những trường hợp này hoặc là lượng bón quá thiếu hoặc lại quá thừa so với nhu cầu của cây trồng.

Một trong những nội dung quan trọng nhất của bón phân cân đối là hiệu quả đầu tư phân bón. Các nghiên cứu đều chứng minh rằng bón phân cân đối đủ về lượng, đúng về tỷ lệ bao giờ cũng cho hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, vấn đề hiệu quả luôn được hiểu theo 2 cách : tổng số lãi thu được trên một đơn vị diện tích và hệ số lãi. Hai chỉ số kinh tế này không bai giờ đồng nhất với nhau vì bón ít phân bao giờ hệ số lãi cũng cao hơn song tổng lợi nhuận lại thấp. Do vậy, bón phân cân đối chính là giải pháp để hài hoà giữa hiệu quả đầu tư phân bón và hệ số lãi.

Tổng kết nhiều nghiên cứu về vấn đề này chúng tôi thấy hệ số lãi thường giảm dần khi liều lượng bón (đầu tư) tăng lên, trong khi đó lợi nhuận trên một đơn vị diện tích lại tăng theo đường Parabol, nghĩa là sau khi đạt điểm cực đại lợi nhuận sẽ giảm dần. Thực tế trong sản xuất lại luôn luôn tồn tại hai điểm cực đại (hình 5) đó là cực đại về năng suất tại mức đầu tư A và cực đại về lợi nhuận ở mức đầu tư B. Như vậy mức đầu tư B tuy không cho năng suất tối đa song lại cho lợi nhuận tối đa và đây chính là mục tiêu của bón phân cân đối.

 

 

Trong quá trình cân đối dinh dưỡng, một điều rất quan trọng là hiểu bản chất của các chu trình chuyển hoá các chất dinh dưỡng chính. Các chu trình này phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết, khí hậu, cơ cấu cây trồng và độ phì nhiêu thực tế của đất. Tất nhiên vai trò quản lý của con người thông qua quá trình bón phân sẽ góp phần quan trọng vào việc điều dịch chuyển các hợp phần.
Trước hết xét chu trình chuyển hoá N:

              

Qua sơ đồ 1, chúng ta thấy N chịu sự chi phối của nhiều quá trình, đó là quá trình tổng hợp và khóang hoá, quá trình cố định cộng sinh, quá trình phản đạm hoá, bay hơi. Đầu vào của quá trình này điều tiết bởi đạm có trong đất, từ phân bón (hữu cơ, vô cơ) đạm cộng sinh ( từ vi khuẩn nốt sần, tảo lam), đạm từ không khí khi có mưa và sấm sét, từ phế phụ phẩm… tuy nhiên đạm cũng bị lấy đi hoặc mất đi bởi cây trồng khi thu hoạch, sói mòn, rửa trôi, bay hơi…

             

Với lân chu trình chuyển hoá cũng chịu điều tiết của các quá trình tổng hợp và khoáng hoá, quá trình hoà tan và cố định. Đầu vào của quá trình này được xác định bởi lân có trong đất, từ phân bón (hữu cơ, vô cơ) phế phụ phẩm… Tuy nhiên lân cũng bị lấy đi hoặc mất đi bởi cây trồng khi thu hoạch, sói mòn, rửa trôi, cố định ở dạng các hợp chất khó tan …

          

Với kali, chu trình chuyển hoá đơn giản hơn Kali được cây trồng sử dụng chủ yếu từ đất, phân bón (hữu cơ và vô cơ), phế phụ phẩm. Kali là yếu tố bị cây trồng lấy đi với một lượng rất lớn theo sản phẩm phụ, bị rửa trôi. Một lượng kali cũng có thể bị cố định, nhất là khi trong đất có nhiều khóang sét 3 lớp.
Với lưu huỳnh, chu trình chuyển hóa khá phức tạp. Lưu huỳnh chịu sự chi phối của quá trình cháy, tổng hợp và khoáng hóa, ôxi hoá và khử. Đầu vào của lưu huỳnh cho cây trồng có thể từ đất, phân bón, sản phẩm của quá trình cháy, mưa axít … Tuy nhiên, lưu huỳnh cũng bị lấy đi bởi cây trồng, mất đi do quá trình rửa trôi, cố định ở dạng các hợp chất không tan, bay hơi … Như vậy, khi nắm vững các chu trình chuyển hóa của các chất dinh dưỡng và mối quan hệ của chúng với điều kiện ngoại cảnh, chúng ta hoàn toàn có thể điều khiển các quá trình trên theo hướng có lợi, nâng cao hiệu quả sử dụng và giảm tổn thất phân bón. Đó là chưa kể một cách gián tiếp chúng ta sẽ nâng cao chất lượng nông sản và hạn chế ô nhiễm môi trường.

2.      Ý nghĩa của bón phân cân đối:
Hiện nay đang tồn tại một cách khá phổ biến trong nông dân những quan niệm và thông tin sai lệch về phân bón. Họ cho rằng phân bón là cái gì đó như “hoá chất” và đã là “hoá chất” thì nhất định có ảnh hưởng xấu khi sử dụng cho cây trồng. Tất nhiên, không ai phủ nhận việc sử dụng phân bón không đúng có những tác động tiêu cực đến môi trường và chúng ta cần tránh. Song nếu chúng ta biết sử dụng phân bón hợp lý thì không những chúng ta không hủy hoại môi trường mà còn góp phần cải thiện nó đồng thời tăng sản lượng lương thực góp phần tránh cho nhân loại nạn đói hàng loạt và suy dinh dưỡng triền miên ở nhiều nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Bón phân cân đối có các tác dụng sau:

v       Ổn định và cải thiện độ phì nhiêu đất:
Hiện tại có nhiều kết quả nghiên cứu chứng minh rằng bón phân cân đối có thể ổn định và nâng cao độ phì nhiêu đất do không làm cây trồng phải khai thác kiệt quệ các chất dinh dưỡng mà ta không cung cấp (hoặc cung cấp không đủ cho nó). Ngoài ra bón phân cân đối không chỉ bù đắp lượng dinh dưỡng cây trồng lấy đi mà còn làm cho đất tốt lên nhờ lượng tàn dư thực vật sau mỗi vụ thu hoạch tăng lên. Trên đất dốc, bón phân cân đối còn có tác dụng hạn chế sói mòn nhờ cây trồng phát triển nhanh, độ che phủ cao nên hạn chế dòng chảy, giảm sức công phá của hạt mưa làm thoái hóa cấu trúc đất. Thêm vào đó bón phân cân đối còn làm bộ rễ phát triển khỏe, góp phần cải thiện tính chất vật lý – nước của đất.

v       Tăng năng suất cây trồng nâng cao hiệu quả sản suất:
Hiện nay việc tăng vụ, sử dụng các giống mới… chỉ có thể được thực hiện nếu biết áp dụng bón phân cân đối. Nhiều thí nghiệm cho thấy, tiềm năng năng suất cây trồng không thể phát huy nếu không biết sử dụng phân bón đúng cách. Bón phân cân đối cho phép tăng năng suất tất cả các loại cây trồng.

v       Tăng phẩm chất nông sản:
Chất lượng nông sản được quyết định bởi rất nhiều yếu tố dinh dưỡng, do vậy chỉ có bón phân cân đối mới đáp ứng được yêu cầu này. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng bón phân cân đối làm tăng hàm lượng prôtêin trong hạt ngũ cốc, tăng hàm lượng các vitamin trong rau và hoa quả, tăng hàm lượng đường trong mía… Ngoài ra bón phân cân đối cũng làm giảm tích lũy nitrat trong rau… và làm hình dáng, màu sắc nông sản hấp dẫn hơn …

v       Bảo vệ nguồn nước:
Hiện tại người ta đang đổ lỗi cho phân hóa học về sự ô nhiễm nước ngầm bởi tích lũy nitrat cũng như ô nhiễm nguồn nước mặt do dưỡng phú (tích lũy nitrat và lân). Tuy nhiên, công bằng mà nói, phân hóa học nếu được sử dụng đúng chủng loại, cân đối về tỷ lệ, phù hợp với nhu cầu từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng thì khả năng mất dinh dưỡng sẽ rất thấp do cây trồng hấp thu gần hết. Trong khi đó, phân hữu cơ là loại phân mà hầu hết các chất dinh dưỡng đều phải nhờ quá trình khoáng hoá cây trồng mới có thể sử dụng được. Chính vì vậy, nhiều khi cây trồng đã thu hoạch, phân hữu cơ vẫn tiếp tục giải phóng chất dinh dưỡng và do vậy nguy cơ ô nhiễm nguồn nước là rất khó tránh khỏi. Bón phân cân đối sẽ giúp ngăn ngừa quá trình trên.

v       Hạn chế khí phát thải có hại cho cây trồng:
Phân đạm khi được bón vào đất đều phải chịu ảnh hưởng của các quá trình biến đổi, trong đó quá trình hình thành khí amoniat (NH3). Nếu bón đạm không đúng lúc, không đúng phương pháp (bón vãi trên mặt đất chẳng hạn), bón quá nhiều và không cân đối với lân và kali nên cây trồng không sử dụng được hết sẽ dẫn đến lượng khí NH3 phát thải tăng lên ảnh hưởng xấu đến tầng ozon và là nguyên nhân gây ra mưa axit. Ngoài ra bón phân cân đối sẽ làm cho cây trồng sinh trưởng tốt hơn nên khả năng đồng hóa khí cacbonic cao hơn, thải ra oxi nhiều hơn và làm không khí trong lành hơn./.

In trang này
Trở về trang trước Trở lên đầu trang
 
  Bản quyền thuộc Công Ty TNHH Hữu Cơ
Design by 2000-2003  Webmaster