w w w.h u m i x v n. c o m  - Nhịp cầu giữa nhà nông và các nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp - w w w.h u m i x v n. c o m
English  
 

Kỹ thuật canh tác


Chăm sóc tạo hình & một số sâu bệnh hại chính trên cây Cà Phê

 

 

Nhóm biên tập Website
Công ty TNHH Hữu Cơ.

I. TẠO HÌNH CÂY CÀ PHÊ:

1.      Biện pháp hãm ngọn, chu kỳ kinh tế dài:

Ở những nơi đất tốt, chăm sóc tốt, cà phê vối có khả năng phát triển cành thứ cấp mạnh thì áp dụng biện pháp này. Chiều cao hãm ngọn từ 1,4-1,6m (đất tốt hãm ngọn cao, đất xấu hãm ngọn thấp). Nếu hãm ngọn quá cao cũng không tốt vì các cành sơ cấp sẽ kém phát triển do dinh dưỡng phải phần ngọn cao.

2.      Biện pháp không hãm ngọn, nuôi đa thân chu kỳ kinh tế ngắn:

Khi áp dụng biện pháp này, mỗi hố thường trồng 2 cây và để mỗi cây 2-3 thân. Chu kỳ kinh tế ngắn (khoảng 6-8 năm, nếu chăm sóc tốt 9-10 năm), sau đó cưa đốn hồi phục. Biện pháp này áp dụng ở những nơi đất không được tốt, cà phê vối ít phát cành thứ cấp.

3.      Biện pháp nuôi thêm thân:

Sử dụng được cả trong hai phương pháp hãm ngọn và không hãm ngọn.

-    Trường hợp hãm ngọn: Sau một vài năm thu hoạch, các cành sơ cấp phía dưới đã già và yếu, cần để một vài chồi ngọn để nâng chiều cao cây và tạo thêm cành sơ cấp mới. Nếu để một thân thì chỉ để một chồi vượt khỏe nhất, cắt bỏ những chồi khác. Nếu để đa thân thì để 2-3 chồi mạnh nhất, không nên để quá nhiều chồi gây tranh chấp dinh dưỡng, không tốt.

-    Trường hợp khônghãm ngọn thì nuôi 2-3 thân/hố ngay từ ban đầu (không nuôi quá nhiều thân). Khi thân nào đó quá già, yếu thì nuôi thân mới và cắt bỏ thân cũ đó đi.

4.      Cắt cành tạo hình:

Cắt cành tạo hình là biện pháp cực kỳ quan trọng, nhằm tạo cho cây một bộ tán hợp lý, cân bằng và phân bố hệ thống cành lá một cách cân đối. Nếu không cắt tỉa, cà phê sẽ bị thiếu các cành cơ bản do bị thưa, mọc cành dưới gốc nhưng giữa tán lại thưa, không tạo được hệ cành thứ cấp đều trong bộ tán, gây hiện tượng ra quả cách niên. Việc tạo hình được tiến hành hai đợt chính trong năm (một lần sau thu hoạch và một lần trong mùa mưa). Trong mùa mưa tỉa ngay những cành mọc ngược, cành tăm hương hoặc cành phụ quá nhiều mới ra. Sau thu hoạch chủ yếu tỉa những cành già và cành đôi. Việc tỉa cành được thực hiện như sau:

-    Cắt bỏ những cành già yếu, cắt ngắn các cành sơ cấp phía dưới sau mỗi vụ thu hoạch để nuôi những cành sơ cấp mới.

-    Cắt một vài cành thứ cấp đã cho quả 2-3 vụ, kém phát triển, chỉ giữ lại trên cành sơ cấp 4-5 cành thứ cấp đang mang trái còn sung sức để dồn chất dinh dưỡng nuôi quả và cành sơ cấp, cành thứ cấp mới. Những cành thứ cấp mới chỉ để một cành trên đốt, để so le nhau (đốt dưới để cành phía trái thì đốt trên để cành phía phải) nhằm tạo sự cân đối cho cành khi mang quả sau này.

-    Cắt bỏ những cành tăm hương, cành mọc ngược, đặc biệt các cành mọc ngược thường hình thành sau các các lần bón phân hoặc cắt tạo hình. Chồi vượt chỉ để lại với mục đích tạo nhiều thân hoặc tạo thân mới (khi bấm ngọn).

-    Điểm cắt bao giờ cũng trên phần chồi đã hoặc sẽ hình thành.

 

5.      Cưa đốn phục hồi:

Những vườn cà phê đã quá già cỗi, năng suất thấp, cần cưa đốn phục hồi làm trẻ hóa thân và cành. Thời vụ cưa vào cuối mùa mưa, đầu mùa khô. Đoạn gốc giữ lại cao 20-30 cm. Khi các chồi mới mọc cao 30-40cm thì cắt bớt, chỉ giữ lại 3-4 chồi khỏe nhất, phân bố đều các hướng.

II. SÂU BỆNH HẠI CHÍNH TRÊN CÀ PHÊ:

Các tác nhân gây hại trên cây cà phê khá nhiều, nhưng trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ nêu một số sâu bệnh hại chính phổ biến thường gặp trên cây cà phê, nhận diện, phân tích những yếu tố tác động và biện pháp phòng ngừa tổng hợp là chủ yếu. Biện pháp sử dụng thuốc hoá học bảo vệ thực vật xin quý vị tham khảo thêm ở những tài liệu khác.

1.      Các loại sâu hại:

a)      Mọt đục quả (Stephanoderes lampei): Khi quả bắt đầu chín thì mọt chui vào quả qua núm quả, đẻ trứng và làm cho hạt bị lép hoặc rụng quả, giảm năng suất và phẩm chất.

Biện pháp phòng trừ:

Quả chín tới đâu thu hoạch tới đó, không để quả hư sót lại trên cây (tránh tạo môi trường cho mọt sinh sản và phát triển).

Vệ sinh đồng ruộng: sau mỗi vụ thu hoạch, tận thu hết quả, quét dọn quả khô rụng dưới gốc không để mọt có môi trường ẩn náu tới vụ sau.

Nếu dùng thuốc bảo vệ thực vật thì sử dụng phun phòng trừ vào giai đoạn quả xanh chuyển sang chín.

b)      Mọt đục cành (Xyleborus Mortati): Phá hoại mạnh nhất là các cành cà phê giai đoạn kiến thiết cơ bản (Ở cà phê vối bị mạnh hơn cà phê chè và cà phê mít). Mọt đục cành làmcho cành héo rồi chết khô, những cành lớn có thể không chết nhưng héo lá và khô dần. Mọt phá hại mạnh nhất trong mùa khô và những vườn cây rậm rạp.

Biện pháp phòng trừ:

Phát hiện kịp thời và cắt cành bị mọt đục đem đốt bỏ. Kết hợp thuốc bảo vệ thực vật.

c)       Sâu đục vỏ trái (Prays endolemma Moore): Thường tấn công trái non, làm rụng trái hay tạo các u lớn trên vỏ trái, làm biến dạng, giảm giá trị cà phê trên thị trường.

Biện pháp phòng trừ:

Thu gom trái rụng đem đi chôn sâu để diệt các ấu trùng trên vỏ làm hư trái.

Chỉ phun thuốc khi thật cần thiết.

d)      Rệp vảy xanh mình mềm (Coccus Vividis), rệp vảy nến (Saissetialhemis-phaevica): Các rệp này gây hại trên các bộ phận non của cây, gây tác hại cho lá, đọt và cành non. Đặc biệt gây tác hại lớn cho cây kiến thiết cơ bản.

Biện pháp phòng trừ:

Tích cực diệt kiến là con vật trung gian đem rêïp con truyền từ cây này sang cây khác.

e)      Rệp sáp (Pseudococcus Spp.): Phá hại tất cả các bộ phận của cây, đặc biệt là hút dinh dưỡng ở cuống hoa, cuống quả, gây rụng quả. Phá rễ cây làm rễ còi cọc, vàng lá. Khi bị nặng cây sẽ chết.

Phòng trừ cũng giống như đối với rệp vảy xanh, rệp vảy nến.

2.      Các loại bệnh:

a)      Bệnh rỉ sắt hay nấm vàng da cam: do nấm Hemileia Vastatvix Bet. Br gây nên. Đây là loại bệnh xảy ra khắp nơi, bệnh phát triển mạnh vào các tháng 10,11,12 ở miền Nam và từ tháng 10 đến tháng 4 ở miền Bắc. Bệnh gây vết bệnh hình tròn, ban đầu nhỏ, màu xanh trong, sau lớn dần và xuất hiện một lớp bột phấn màu vàng da cam. Diệp lục tố ở vùng đốm bệnh bị phá hủy, làm lá bị rụng, dẫn tới khô cành làm giảm sản lượng cà phê. Nếu bệnh kéo dài, cây sẽ bị suy kiệt và chết.

Biện pháp phòng trừ:

Sử dụng các giống kháng bệnh, không lấy quả ở cây bị bệnh làm giống.

Vệ sinh sạch sẽ vườn cây, không để cành lá quá rậm rạp.

b)      Bệnh nấm hồng: do nấm Conticium Salmonicolor gây nên. Bệnh chủ yếu xuất hiện ở các cành. Vết bệnh có một lớp màng hay các sợi màu hồng, vết cũ có màu xám trắng, vỏ cành bị nứt. Bệnh thường xuất hiện vào mùa mưa (tháng 6-7), bệnh nặng làm khô cành.

Biện pháp phòng trừ:

Cần tỉa cành, làm thoáng tán cây, tránh để đất bị quá ẩm ướt kéo dài.

Cắt bỏ các cành bị bệnh (vết cắt cách 10cm dưới vết bệnh) hoặc dùng dung dịch Bordeaux 5% quét lên cành bệnh.

Có thể dùng dung dịch có gốc đồng 0,5-1% phun phòng bệnh cho cây.

c)       Bệnh màng nhện:do nấm Corticium Kolerega gây nên. Nấm phát triển trên mặt lá, cành, quả tạo thành một màng mỏng có màu xám bạc, làmcác mô chết, lá bị rụng nhưng vẫn bị treo bởi các sợi nấm giữ lại.

Biện pháp phòng trừ:

Tỉa cành, tạo không gian thoáng và không để đất ẩm ướt kéo dài, dùng thuốc có gốc đồng 0,5-1% để phun phòng bệnh.

d)      Bệnh khô quả: Do nấm Colletotrichum Cofféanum Noack gây nên. Bệnh thường xuất hiện đầu mùa mưa và gây hại rõ rệt khi quả được 6-7 tháng tuổi. Khi bị bệnh, trên quả cà phê có các vết lõm màu nâu, sau đó cả quả ngả màu nâu, rồi đen lại và rụng hay bị thối. Bệnh này khá phổ biến và gây tác hại như bệnh gỉ sắt.

Biện pháp phòng trừ:

Bón phân đầy đủ và cân đối, nhất là các chất dinh dưỡng đa, trung và vi lượng.

Dùng các thuốc có gốc đồng để phun phòng trừ 2-3 lần/vụ, cách nhau 3-4 tuần.

e)      Bệnh nấm muội đen: Nấm phủ lên bề mặt của lá, ngăn cản quá trình quang hợp của cây, làm giảm năng suất và chất lượng.

Biện pháp phòng trừ: Trước hết phải trừ các loại rệp.

f)        Bệnh thối rễ: do nấm Rhizoctonia BastaticolaFusarium Oxysporium gây nên. Cây bị bệnh chậm phát triển, lá vàng dần, rễ tơ bị thối đen từ chóp rễ trở vào. Các chóp của rễ ngang, rễ đuôi chuột bị thối và có màu đen. Rễ cây bị bệnh không còn tác dụng cung cấp nước và dinh dưỡng cho cây làm cây héo, vàng và chết. Bệnh thường xuất hiện vào tháng 9 trở đi và vào mùa khô bệnh sẽ giảm, như sang mùa mưa năm tiếp, bệnh lại phát triển.

Biện pháp phòng trừ: Bón phân đầy đủ, cân đối nhất là lân, kali và trung lượng, vi lượng. Không tưới tràn từ vườn có bệnh sang vườn không có bệnh. Đào đốt các cây bị bệnh, sau đó xử lý lại hố trước khi trồng lại bằng cách đốt hố, bón vôi (1kg), thuốc sát trùng…

g)      Bệnh rễ do tuyến trùng: Có thể do tuyến trùng gây vết thương-Pratylenchus Coffe, gây nốt sần-Meloidogyne Spp, gây nội sinh- Tylenchus, nửa nội sinh- Pratylenchus gây nên. Khi cây bệnh, rễ bị sưng u (do tuyến trùng gây vết thương tạo nên), hoặc bị nốt sần ở rễ phụ (do tuyến trùng gây vết sần tạo ra)..v.v..Cây sinh trưởng kém, lá úa vàng, cây nặng bị chết khô.

Biện pháp phòng trừ:

Cải tạo môi trường đất (làm đất xốp, bón phân hữu cơ…), chọn giống kháng bệnh.

Có thể dùng cây cúc vạn thọ băm nát, vùi vào vùng đất bị nhiễm bệnh.

h)      Bệnh thối rễ cọc: Theo một số kết quả nghiên cứu thì bệnh này do tuyến trùng kết hợp với nấm bệnh gây nên. Bệnh phát triển mạnh ở mùa mưa, các rễ tơ và rễ cọc bị thối rữa gây chết cây.

Biện pháp phòng trừ:

Phòng bệnh là chủ yếu và bằng cách cải tạo đất tơi xốp, cung cấp đủ các chất dinh dưỡng, cải tạo độ chua của đất.

Đối với cây bị bệnh, cần nhổ bỏ ngay và đem đốt.

Không trồng lại cây tại vùng đất đã nhiễm bệnh, xử lý đất bằng vôi, đồng sunfat và để đất hoang một năm, sau đó cải tạo bằng phân hữu cơ rồi mới trồng lại trên đất đó.

i)        Bệnh thối lở cổ rễ: do nấm Rhizoctonia Solani gây nên. Bệnh thường xuất hiện ở cây trong vườn ươm và cây kiến thiết cơ bản. Khi cây bị bệnh, phần cổ rễ bị thối đen, cây bị vàng dần rồi chết.

Biện pháp phòng trừ:

Chọn giống không bị nhiễm bệnh.

Không tạo vết thương cơ giới cho cây ươm hoặc khi trồng.

j)        Bệnh do rối loạn sinh lý và thiếu dinh dưỡng gây nên:

Hiện nay, các bệnh về sinh lý thường xảy ra là do hai nguyên nhân: Sự biến động của khí hậu và dinh dưỡng. Đối với cà phê chè, nếu nhiệt độ dưới 0oC kéo dài sẽ làm thui cháy các đọt non và cháy lá già. Đối với cà phê vối thì sự rối loạn sinh lý xảy ra ngay nhiệt độ 8-10oC, và nếu kéo dài thì cũng xảy ra tình trạng chết cây. Khi nhiệt độ quá cao (trên 32oC) kéo dài và không được tưới nước để điều hòa thì lá cây cũng bị cháy khô và rụng, đặc biệt bệnh sinh lý do nhiệt độ tạo nên rất nhạy cảm với cây non.

Hiện tượng rối loạn sinh lý cũng xảy ra khi các cây cà phê đang sống trong một môi trường thuận lợi về độ ẩm, gặp phải một thời gian hạn hán kéo dài, cây sẽ mau chóng vàng rồi dẫn tới rụng lá.

Bệnh xảy ra do nguyên  nhân thiếu dinh dưỡng cũng là khá phổ biến, do tình trạng bón phân không cân đối: ví dụ bệnh bạc lá (lá bị mất diệp lục tố) do thiếu magiê, bệnh vàng lá do thiếu lưu huỳnh hoặc bệnh lá ngắn, mọc sít, rụt cổ do thiếu kẽm gây nên…vv .

Phòng trừ:

Khắc phục các điều kiện bất thuận về khí hậu như tưới khi cây hạn, tủ gốc …

Bón phân cân đối vì trong xu hướng thâm canh cao để đạt năng suất cao rất dễ nảy sinh sự mất cân đối dinh dưỡng trong đất.
Biện pháp mang lại hiệu quả cao nhất là sử dụng bón phân hữu cơ./.

 

In trang này
Trở về trang trước Trở lên đầu trang
 
  Bản quyền thuộc Công Ty TNHH Hữu Cơ
Design by 2000-2003  Webmaster